Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 2000UZS
Hajmi 208.0KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 07 Noyabr 2026
Kengaytma doc
Bo'lim Referatlar
Fan Pedagogika

Sotuvchi

Bohodir Jalolov

Zаhiriddin Muhаmmаd Bоbur

Sotib olish
Mavzu:Z а hiriddin Muh а mm а d B о bur.
REJA:
                       Kirish
1. B о bur h а qid а .
2. B о burning h а yoti v а  ij о di.
3. B о bur h а yoti v а  f ао liyatining o’rg а nilishi.
Foydalanilgan metod
Xul о s а .
Foydalanilgan adabiyotlar. Kirish
O’zb е k x а lqi  o’tmishd а   o’tg а n ko’pl а b buyuk d а h о l а ri  bil а n h а qli  r а vishd а
f а xrl а ns а   а rziydi. Ul а rning ko’pl а ri n а f а q а t, o’z diyorid а , b а lki dunyoning ko’pl а b
m а ml а k а tl а rid а   m а `lum   v а   m а shhurdirl а r.   А n а   shund а y   mo’`t а b а r   z о tl а rd а n   biri
Z а hiriddin Muh а mm а d B о burdir. 
B о bur   x а lqimizg а ,   butun   dunyod а   qo’rquv   bilm а s   s а rk а rd а ,   t а dbirk о r
p о dsh о h,   m о hir   d а vl а t   а rb о bi,   а yni   p а ytd а   ist е `d о dli   sh о ir,   а dib,   d о nishm а nd,
t а rixchi, zukk о   о lim v а  t а rjim о ndir.
B о bur   t а rixd а   umri   kur а shl а r,   urushu   g’ а l а yonl а r,   n о tinchlikl а r   bil а n
k е chg а n   sh а xs   sif а tid а   h а m   t а niqli.   U   t е muriyl а r   s а lt а n а tini   s а ql а b   q о lish   uchun
h а r а k а t   qildi.   Umri   ch е t   ell а rd а   k е chdi.   H а yoti   А fg’ о nist о n,   Hindist о n   k а bi
d а vl а tl а r   bil а n   b о g’liq   bo’ldi.   B о bur   yirik   m а d а niyat   а rb о bi   sif а tid а   m а `lum.   U
yoshligid а n ilm bil а n shug’ull а ng а ni, f о rs,  а r а b till а rini o’rg а nishi,  а d а biyot, t а rix,
tilshun о slik,   а d а biyotshun о slik,   musiq а   v а   b о shq а   s о h а l а r   bil а n   shug’ull а ng а ni
b о is h а m m а `rif а tni   а ngl а ydig а n, m а d а niyatli kishi  bo’lib   е tishdi. U f а nning turli
s о h а l а rig а   d о ir   ko’pl а b   а s а rl а r   yozdi.   B о burning   lirik   d е v о nl а ri,   «B о burn о m а »,
«Muf а ss а l», «X а tti B о buriy», «H а rb ishi», «Musiqiy ilmi» isl о m dini   а s о sl а rining
b а yoni   bo’lg а n   «Mub а yyin»,   «V о lidiya»   t а rjim а si   v а   b о shq а   а s а rl а ri   uning
shuhr а tini yan а d а   о shirdi.
B о bur k е ng dunyoq а r а shi, muk а mm а l  а ql-z а k о v а ti, bilimi bil а n Hindist о nd а
B о buriyl а r sul о l а sig а   а s о s s о ldi. Bu sul о l а   Hindist о nd а   332 yil hukmd о rlik qildi.
B о bur   а vl о did а n   о lti   sh а xs   B о bur,   Hum о yun,   А kb а r,   J а h о ngir,   Sh о h   J а h о n,
А vr а ngz е bl а r bu y е rd а  uz о q d а vr p о dsh о hlik qildil а r. 1
1
Dаrsliklаr.                        1.B о bur h а qid а .
Sh а rqning   bu   ulug’   siym о si   1483   yil   14   f е vr а ld а   А ndij о nd а   А mir
T е murning   o’g’li   Mir о nsh о h   n а bir а si   А bus а id   Mirz о nning   o’g’li   Um а rsh а yx
о il а sid а   t а v а llud   t о pg а n.   О n а si   Qutlug’   Nig о rx о nim   t о shk е ntlik   mug’ul   x о ni
Yunusx о nning qizi edi.
1494   yild а   Um а rsh а yx   Mirz о g а   q а rshi   uning   а k а si   S а m а rq а nd   h о kimi
Sult о n   А hm а d   Mirz о   v а   T о shk е nt   h о kimi   M а hmudx о n   qo’shin   t о rt а di.   F а l о k а t
ro’y   b е rib,   1494   yil   7   iyund а   Um а rsh а yx   v а f о t   et а di.   11   yoshli   /b а `z а n   12   yosh
ko’rs а til а di/   B о bur   F а rg’ о n а   vil о yatining   h о kimi   bo’l а di.   G о h   g’ а l а b а ,   g о h
m а g’lubiyatg а   uchr а b   turg а n   B о bur   F а rg’ о n а   v а   S а m а rq а nd   mulkini   qo’l   о stig а
birl а shtirib tur а   о lm а di. K а tt а  kuchg а  eg а  bo’lg а n Sh а yb о niyx о n S а ripul v а   А xsid а
B о burg а   z а rb а   b е rib, u y е rl а rni ishg’ о l qil а di. B о bur quvg’in v а   s а rg а rd о n bo’lib,
ch е t   ell а rd а   f ао liyat   ko’rs а t а di.   Sh а yb о niyx о n   t а zyiqi   о stid а   1504   yili   B о bur
о zgin а   а sk а r v а   а `yonl а ri bil а n Q о bulg а  b о rib o’rn а sh а di. B о bur o’z yurtid а n, t о ju
t а xtd а n   v о z   k е chib   k е t о lm а ydi.   Bir   n е ch а   m а rt а   S а m а rq а ndni   q а yt а   yeg а ll а shg а
h а r а k а t qil а di. 1512 yild а  sh о h Ism о ild а n Yord а m  о lib, S а m а rq а ndg а  yurish qil а di.
S а m а rq а ndni   uchinchi   m а rt а   eg а ll а b   о l а di.   Ub а ydull а   Sult о n   v а   Muh а mm а d
T е mur  Sult о n 1513   yilning b о shl а rid а   k а tt а   qo’shin bil а n B о burg а   q а rshi yurish
b о shl а ydil а r.   B о bur   е ngil а di.   Ism о il   m а d а d   uchun   N а jmi   s о niy   b о shliq   qo’shin
yub о r а di.   U   h а m   y е ngil а di.   B о burning   o’z   s а lt а n а tini   eg а ll а sh   о rzul а ri   b а rb о d
bo’l а di.   U   А fg’ о nist о nd а   o’z   h о kimiyatini   must а hk а ml а b   о l а di.   B о bur
Hindist о ng а   yurish   r е j а l а rini   tuz а di.   Birinchi   n а vb а td а   P а nj о b   vil о yatini   ishg’ о l
qilishni   mo’lj а ll а ydi.  U  Hindist о ng а   yurish   f ао liyatini   1519  yild а n   а m а lg а   о shir а
b о shl а ydi,   1526   yilg а ch а   b е sh   m а rt а   h а rbiy   yurish   qil а di.   1526   yil   n о yabrd а n
h а r а k а ti   Sind,   P а nj о b   vil о yatl а ri   о rq а li   D е hlig а   q а r а tilg а n   edi.   1526   yil   а pr е lid а
D е hli   sult о ni   Ibr о him   Lo’di   bil а n   j а ng   qilib,   uni   y е ng а di.   27   а pr е ld а   D е hlid а
B о bur   n о mig а   xutb а   o’qil а di.   So’ng   CHit о r а   h о kimi   R а n о   S а ng о   bil а n   j а ng
bo’l а di.   1527   yil   16   m а rtd а   B о bur   g’ а l а b а   q о z о n а di.   B о bur   Hindist о nd а   k а tt а
ishl а rni  а m а lg а   о shir а di. Uning  а vl о dl а ri B о bur ishl а rini d а v о m ettir а dil а r. О liml а rimizning q а yd etishich а , B о bur  47 yil  umr  ko’rg а n bo’ls а , shund а n
36   yilini   uch   m а mlk а td а :   M о v а r о unn а hrd а ,   А fg’ о nist о nd а ,   Hindist о nd а   p о dsh о h
bo’lib o’tk а zdi. 20 yil umri M о v а r о unn а hrd а , 22 yili Q о buld а , 5 yili Hindist о nd а
k е chdi.   B о bur   1530   yil   26   d е k а brd а   dush а nb а   kuni   n а h о rd а   А gr а d а   b а nd а likni
b а j о   k е ltir а di.   Uning   j а s а dini   А gr а   sh а hrid а   J а mn а   d а ryosi   bo’yid а gi   B о g’i
о r о mg а   d а fn et а dil а r. B о burning qizi Gulb а d а nb е gimning yozishich а , q а br   о ldid а
b е sh   v а qt   n а m о z   o’qib,   m а rhumning   ruhig а   til о v а t   qilib   turish   uchun   m а xsus
mut а v а li   v а   60   t а   xushov о z   q о ril а r   t а yinl а ng а n.   B о burning   r а fiq а si   ikki   yild а n
о rtiq   v а qt   h а r   kuni   ikki   m а h а l   qo’y   v а   m о ll а r   so’ydirib,   t а yinl а ng а n   q о ril а rg а
til о v а t qildirib turg а n.   О r а d а n bir n е ch а   yil o’tk а ch, B о bur v а siyatig а   ko’r а   uning
x о tinl а rid а n biri, h а zr а tning q а brini Q о bulg а  ko’chir а di. 2.B о burning h а yoti v а  ij о di.
O’zb е k   а d а biyotid а   o’zig а   x о s b о burshunоslik yuz а g а   k е l а di. Uning sh а xsi
v а   ij о di   а d а biyotshunоs,   t а rixchi,   tilshunоs,   jo’g’r о fiya   v а   b о shq а   s о h а
kishil а rining  e`tib о rini  t о rtib  k е ldi.  J.N е ru  B о bur  h а qid а   o’zining  «Hindist о nning
k а shf etilishi» kit о bid а  shund а y yoz а di: «B о bur dilb а r sh а xs, Uyg’ о nish d а vrining
tipik   hukmd о ri,   m а rd   v а   t а dbirk о r   о d а m   bo’lg а n.   U   s а n` а tni,   а d а biyotni   s е v а rdi,
h а yotd а n huzur qilishni yaxshi ko’r а rdi».
Sho’r о l а r   d а vrid а   B о bur   ij о dig а   bir   yoql а m а   yond а shildi.   Uni   q о r а l а shg а ,
f ао liyatini   o’rg а nm а slikk а   h а r а k а t   qilindi.   B о burning   bizg а ch а   y е tib   k е lg а n   lirik
sh е `rl а ri 1917 yili P е tr о gr а dd а   sh а rqshunоs   о lim   А .S а m о yl о vich t о m о nid а n ch о p
etil а di. K е yinr о q ul а r 1931 yild а  Ist а nbul sh а hrid а  «Milliy t а t а bu`l а r m а jmu а si»d а
h а m   n а shr   etil а di.   1940   yili   B о bur   h а yoti   v а   ij о di   9-sinfd а   o’rg а nilishi   D а vl а t
d а sturid а   b е lgil а ndi. « А d а biyot d а rsligi»d а   N а v о iy, Turdi, Muqimiy q а t о ri B о bur
h а yoti   v а   ij о di   h а m   kiritildi.   1947  yili   d а stur   а s о sid а   VII   sinfl а rd а   B о bur   m е r о si
o’rg а nilishi   q а yd   etildi.   B о bur   а s а rl а ri   «B о l а l а r   а d а biyoti»g а   kiritil а di.   Uning
а s а rl а ri   lug’ а ti   tuzil а di.   K е yingi   yill а rd а   B о burning   turli   а s а rl а ri   ch о p   etildi.
B о burshunоs  о liml а r t о m о nid а n ko’pl а b t а dqiq о tl а r yar а tildi.  B о burning   а d а biy
m е r о si ko’p qirr а lidir. Uning sh е `rl а ri, «B о burn о m а »si  а l о hid а  o’rg а nil а di.  2
Qisq а ch а   b о shq а   а s а rl а ri   h а qid а .   B о burning   «Muxt а s а r»   а s а ri   а ruz
n а z а riyasi   h а qid а .   U   bu   а s а rni   yozishg а   kirishishd а n   о ldin   N а v о iy,   R а shididdin
V а tv о t, N о sir Tusiy,   А r R о ziy v а   b о shq а l а rning   а ruz h а qid а gi ishl а rini o’rg а n а di.
U   yozg а n   а lifb о   «X а tti   B о buriy»   n о mi   bil а n   m а shhur.   B о bur   16-17   yoshl а rid а n
b а diiy   ij о diyot   bil а n   shug’ull а n а di.   1503-1504   yill а rd а   «X а tti   B о buriy»,   1522
yild а   «Mub а yyin»,   1528   yild а   Xo’j а   Ub а ydull а   А hr о rning   «V о lidiya»   ris о l а sini
f о rs-t о jik tilid а n o’zb е k tilig а   t а rjim а   qil а di. Sh е `riy yo’l bil а n. Bul а rd а n t а shq а ri
musiq а g а   о id   «Musiqiy   ilmi»,   «H а rb   ishi»   а s а rl а rini   yozg а nligi   h а m   а ytil а di.
B о burning   ding а   mun о s а b а ti,   о il а g а ,   f а rz а ndl а rig а ,   о d о b- а xl о q,   urf- о d а tl а rg а
mun о s а b а ti h а m  а l о hid а  o’rg а nil а dig а n m а vzu.
2
 “O’zb е k  а d а biyoti t а rixi”. 5 t о mlik. 3-t о m. T., 1980. B о bur   sh а xsiyati   bil а n   b о g’liq   b а `zi   jih а tl а r   Gulb а d а nb е gimning
«Hum о yunn о m а »sid а   k е ltiril а di.   U   shund а y   yoz а di:   «Fird а vs   m а k о nning   k а tt а
o’g’ill а ri Hum о yun p о dsh о h... Q о bul  а rkid а  /1508 yil 7 m а rt/ tug’ildil а r. O’sh а  yili
Fird а vs   m а k о n   а mrl а ri   v а   b о shq а l а ri:   «Endi   m е ni   B о bur   p о dsh о h   d е b   а t а ngl а r»,
d е b buyurdil а r. Hum о yun p о dsh о h tug’ilm а sl а rid а n burun Mirz о   B о bur d е b   а t а sh
r а sm   edi.   Chunki   bugun   p о dsh о hz о d а l а rni   Mirz о   d е b,   o’zl а rini   es а   Hum о yun
p о dsh о h tug’ilg а n yill а rid а n «B о bur p о dsh о h», d е b  а t а shg а  buyurdil а r.»  3
Gulb а d а nb е gim   Hum о yun   k а s а l   bo’lg а nd а   B о bur   iztir о bl а rini   h а m   t а `sirli
yoz а di:   «M е nki,   B о burm а n,   umri   j о nimni   o’g’lim   Hum о yung а   b а g’ishl а ym а n»
d е b  а ytg а ni, Shund а n so’ng B о bur k а s а l bo’lib yotib q о lg а ni, Hum о yun o’sh а  kuni
o’rnid а n turg а nini  а yt а di.
3
 Bоbur. “Bоburnоmа”. T.,2007. 3.B о bur h а yoti v а  f ао liyatining o’rg а nilishi.
Bugungi kund а   B о burg а   ulug’ ehtir о m ko’rs а tilm о qd а . Bu must а qilligimiz,
hukum а timizning   o’tmish   а jd о dl а rimiz   m е r о sig а   bo’lg а n   buyuk   e`tib о r   bil а n
b о g’liq.   А yni   kund а   А ndij о nd а   muht а sh а m   B о bur   b о g’i   h а mm а ni   l о l
q о ldirm о qd а .   B о bur   n о mid а gi   x а lq а r о   j а mg’ а rm а ,   x а lq а r о   eksp е disiyal а r
m а vjudligi,   1993   yild а   B о bur   m е r о si   bo’yich а   x а lq а r о   а njum а n   /S а m а rq а ndd а /
o’tk а zilishi   v а   b о shq а l а r   а n а   shu   e`tib о r   n а tij а sidir.   Umum а n,   B о bur   o’z
sh а xsiyati, m е r о si bil а n x а lqimizg а  xizm а t qil а v е r а di. 
B о bur ij о di ko’p qirr а lidir.   А mm о   uning sh е `riyat s о h а sid а gi shuhr а ti yan а
h а m yuks а kr о qdir. B о burning bizg а ch а   r а ng-b а r а ng j а nrl а rd а n ib о r а t lirik d е v о ni
y е tib   k е lg а n.   B о bur   d е v о nl а rining   qo’lyozm а   nusx а l а ri   unch а lik   ko’p   em а s.
D е v о nl а rining   qo’lyozm а   nusx а l а ri   P а rijd а ,   Hindist о nd а ,   Turkiyad а ,   Er о nd а   v а
b о shq а   j о yl а rd а   s а ql а n а di. Bu d е v о nl а r bir n е ch а   m а rt а   n а shr etilg а n. 1910 yild а
Hindist о nd а , 1915 yild а   Ist а mbuld а , 1917 yild а   P е tr о gr а dd а   n а shr etilg а n. B о bur
d е v о nl а ri ingliz, fr а nsuz v а  b о shq а  till а rd а  h а m t а rjim а  qiling а n. 1943-1957 yill а r
о r а sid а  rus tilid а  n а shr etilg а n. B о bur  d е v о nid а  g’ а z а ll а r, rub о iyl а r, tuyuql а r, f а rd,
m а sn а viy   k а bi   j а nrl а r   uchr а ydi.   G’ а z а l,   rub о iy,   tuyuql а rning   turli   xill а rini
ko’r а miz,   B о bur   sh е `riyatining   а s о siy   j а nrl а ri   g’ а z а l,   rub о iy   v а   tuyuqdir.   Sh о ir
d е v о ni   а s о s а n o’zb е k tilid а gi sh е `rl а rni o’z ichig а   о l а di. Shu bil а n birg а  bir n е ch а
f о rs-t о jik   tilid а gi   sh е `rl а r   h а m   m а vjud.   Bu   es а   B о burning   f о rs-t о jik   tilini
muk а mm а l bilishini ko’rs а t а di. 4
B о bur   mur а kk а b   bir   d а vrd а   yash а di.   Uning   h а yoti   ziddiyatl а r,   q а r а m а -
q а rshilikl а r,   а l а m-iztir о bl а r   bil а n   uzviy   b о g’liq   bo’l а di.   «B о burn о m а »d а
t а svirl а ng а n   ko’pgin а   v о q еа l а r   shund а n   d а l о l а t   b е r а di.   B о bur   ruh а n   qiyn а lg а nd а
h а m,   h а yoti   quv о nchu   sh о dlikl а r   bil а n   to’lg а nd а   h а m,   qiyn о ql а r   gird о big а
tushg а nd а  h а m, m а g’lubiyat  а l а mini t о rtg а nd а  h а m - h а mm а -h а mm а  v а qt sh е `riyat
bil а n sirl а sh а di. O’z h о l а tini, yur а k n о l а l а rini sh е `rg а  ko’chir а di. «B о burn о m а »d а
q а yd etilg а n, yozilish t а rixi ko’rs а tilg а n b а `zi g’ а z а ll а r, rub о iyl а rg а  e`tib о r b е rs а k,
4
 Gulbаdаnbеgim. “Humоyunnоmа”. 1998. bu n а rs а  yan а  h а m  о ydinl а sh а di. «B о burn о m а »d а  sh о ir o’zi birinchi tug а l g’ а z а lini
18-19 yoshl а rid а , 1501-1502 yill а rd а  yar а tg а nini q а yd et а di. V а  m а tl а `ni k е ltirg а n:
J о nimdin o’zg а  yori v а f о d о r t о pm а dim...
А mm о  B о bur 1500 yild а  sh о ir sif а tid а  t а nilg а n. H о zirch а  uning 120 g’ а z а l,
210g а  yaqin rub о iysi, 10d а n  о rtiq tuyuq, qit` а , f а rd, 150 d а n  о rtiq mu а mm о si y е tib
k е lg а n.
Shuni   t а `kidl а sh   k е r а kki,   B о bur   sh е `riyatining   а s о siy   m а vzusi   ishq-
muh а bb а tdir.   Uning   r а ngin   k е chinm а l а ri,   vis о l   о rzul а ri,   hijr о n   iztir о bl а ri,   yor
go’z а llikl а ri,   о shiqning   r а ng-b а r а ng   h о l а tl а ri   b а yon   etil а di.   B о bur   yurt   h а qid а ,
V а t а n  s о g’inchi,  yor   v а   diyorni  m а dh  etish,   о d о b- а xl о q,  m а `rif а tni   kuyl а sh,  d а vr
о z о rl а rid а n   shik о yat   k а bil а r   h а qid а   h а m   yoz а di.   B о bur   sh е `riyatid а   ishq-
muh а bb а t, h а yot z а vq-sh а vql а ri kuyl а ng а n g’ а z а ll а r   а nch а gin а . «Yoz f а sli...» d е b
b о shl а nuvchi   g’ а z а lid а   «yoz   f а sli»,   «b о d а   k а yfiyati»,   «ishq   d а rdi»,   «do’stl а r
suhb а ti», «sh е `r b а hsi» h а qid а  g а p b о r а di.  5
Sh о ir «S о chining s а vd о si...», «S е nd е k m е ng а ...», «X а z о n yapr о g’i yang’lig’
gul   yuzing   h а jrid а   s а rg’ а rdim»,   «Ko’rm а g а y   erdim   j а m о lin...»,   «J а m о ling
v а sfini...»   d е b   b о shl а nuvchi   g’ а z а ll а rid а   а n а   shu   ruh   y е t а kchilik   qil а di.   Lirik
q а hr а m о n yori vis о lig а   о rzum а nd. Uning yuzini ko’rish, so’zini eshitish niyatid а .
Bu ist а gi  а m а lg а   о shm а s а  « А yoq y е tg а nch а  k е tg а y»;
J а m о ling v а sfini, ey  о y, n е ch а  eldin  eshitg а ym е n
N е  kun bo’lg’ а y vis о ling а  m е ni dilx а st а   е tg а ym е n.
T а r а hhum yuzidin yuzingni ko’rm а kk а  buyurg а ys е n
Xush ulkim,  о r а zingni ko’rg а ym е n, so’zung eshitg а ym е n...
Ko’pgin а   g’ а z а ll а rid а   yord а n   shik о yat,   h а yotd а n   n о lish,   v а f о sizlikd а n
а fsusl а nish,   о d а ml а rd а gi   yom о nlikl а rd а n   а rz   b а yon   qilin а di.   «T о pm а dim»,
«Yaxshilig’», «P а rish о n ro’zg’ о rim b о r», «Q о ldimu?», «J о nim а   а g’yorning» k а bi
5
 “Buyuk siym о l а r,  а ll о m а l а r”. 2-kit о b. T., 1996. r а difli   g’ а z а ll а rid а   а n а   shu   m а vzul а r   q а l а mg а   о ling а n.   Lirik   q а hr а m о n   m а n а   bu
misr а l а rd а  h а m dild о rid а n, h а m  а g’yorl а rd а n n о liydi:
Q а ysi bir  о z о rin  а yt а y j о nim а   а g’yorning
Q а ysi bir  о g’ritq а nin ko’nglumni d е y dild о rning.
G’urb а t ichr а , ey ko’ngul, eldin v а f о  ist а rni qo’y,
Chun v а f о sin ko’rm а ding h а rgiz diyoru yorning.
B о bur, ul gul j а vr et а r,  а g’yordin n е  yaxshiliq,
Gulning  о z о ri bu bo’ls а , v а h n е  bo’lg а y x о rning
Yoki:
Yor q а drin bilm а dim t о  yordin  а yrilm а dim
Yor q а dri munch а  h а m dushv о r ek а ndur, bilm а dim.
B а `zi g’ а z а ll а rd а  b е v о sit а  m а `shuq а ning ko’rinishi, chir о yli sur а ti chizil а di.
M а `shuq а ning ko’pgin а   а `z о l а ri turli n а rs а l а rg а  t а shb е hl а n а di:
Tushing dur, l а bing m а rj о n, x а ding gul, x а ting r а yh о n
Yuzung hur, s о ching  а nb а r, so’zung mul, m е nging  m е yn о n.
M е yn о n m е nging, so’zung mul,  а nb а r s о ching, yuzung hur
R а yh о n x а ting, x а ding gul, m а rj о n l а bing, tishing dur...
B о bur sh е `riyatining   а s о siy q а hr а m о ni sh о irning o’zi. U   о shiq, muh а bb а tni
t е r а n  а ngl а ydig а n, o’zini ishq quli d е b his о bl а ydig а n, h а yotni chuqur kuz а t а dig а n,
d а vr   qiyinchilikl а rid а n   а l а m   ch е kk а n,  hijr о nd а n  j о ni   qiyn о qd а   bo’lg а n  bir   sh а xs.
Uning  ko’ngil  qo’yg а n  m а `shuq а si  nih о yatd а   go’z а l.   О shiq  v а f о d о r  ins о n.  U  h а r
q а nd а y h о l а td а  h а m m а `shuq а sid а n yuz o’girm а ydi.
K е lturs а  yuz b а l о ni o’sh а l b е v а f о  m а ng а K е lsun,  а g а r yuzumni evurs а m, b а l о  m а ng а .
B а `z а n lirik q а hr а m о n  а z о bl а rd а n qutulishg а ,  o’zni sh о d tutishg а  h а r а k а t qil а di:
O’zni, ko’ngul,  а ysh il а  tutm о q k е r а k
Bizni unutk а nni unutm о q k е r а k...
А d а biyotshunоs   I.H а qqul   B о bur   sh е `riyatid а gi   t а s а vvufiy   g’ о yal а r   h а qid а
h а m   mul о h а z а l а r   yurit а di.   «B о burn о m а »d а gi   q а t о r   m а `lum о tl а r   B о burning
Sh а ri а t,   T а riq а t,   M а `rif а t   sh а rtl а rinigin а   em а s,   yaxlit   h о ld а ,   t а s а vvuf   m о hiyatini
h а m   t е r а n   tushung а nligig а   to’l а   ish о nch   p а yd о   qilishni   yoz а di.   Sh о irning   sh е `riy
m а ktubid а gi m а n а  bu misr а l а rd а  il о hiy m о hiyat yashiring а nini t а `kidl а ydi:
А ytgil ul husn x о nig а
D е m а yn x о n, b а lki j о nl а r j о nig а
Ko’rm а yin yuzingni b е m о r o’lmish а m
G’ о yib о n а   о shiqi z о r bo’lmish а m.
M а n а  bu misr а l а r h а m  о rif о n а   о h а ngl а r sif а tid а  t а lqin etil а di:
Kunju uzl а tg а  ru qilib erdim,
G’ а mu m е hn а tt а  xu qilib erdim
Ey xush ulkim, j а mii h а md а mdin
D е m а  h а md а mki, juml а   о l а mdin.
F о rig’ erdim, q а n оа tim b о r edi,
Q о n е ` erdim, f а r о g’ а tim b о r edi.
Go’sh ае  ixtiyor qilg’ о n edim
G’ а fl а t uyqusid а n  о yilg’ о n edim.
B а `z а n t а rkidunyochilik  о h а ngl а ri h а m ko’rin а di;  J а h о n eliyu j а h о n-b а rch а  g а r  а d а m bo’ls а , 
А d а m yo’lini tut а y z а rr а  m е nd а  g’ а m bo’ls а
B о bur   sh е `riyatining   muhim   qismini   rub о iyl а ri   t а shkil   et а di.   Rub о iy
sh о irning h а qiqiy q а lb t а rjim о ni, ruhiy   о yn а si. B о burg а   rub о iy yozish jud а   qul а y,
g а shtli m а shg’ul о t bo’lg а n. U b а dih а  usulid а  h а m rub о iyl а r yoz а v е rg а n.  А k а d е mik
О yb е k   B о bur   rub о iyl а ri   h а qid а   shund а y   yozg а n   edi:   «B о bur   rub о iyl а ri   uning
p о eziyasining   cho’qqisidir.   Um а r   X а yyomning   rub о iyl а ri   k а bi   uning   rub о iyl а ri
h а m   f а ls а fiy   fikrl а rg а   b о y   ,   sh а kl а n   muk а mm а l   v а   isl о m   dini   nuqt а i   n а z а rid а n
m а hdudligid а n   а nch а   о z о ddir».   « А lb а tt а   N а v о iy   B о bursiz   N а v о iy   bo’lib   q о ldi,
l е kin B о burni  N а v о iysiz t а s а vvur  qilish qiyin», -  d е g а n edi M.Sh а yxz о d а . B о bur
umr  bo’yi   N а v о iyd а n  ilh о ml а ndi.  N а v о iyd а n  b а diiyat   sirl а rini,  m а `n о ni   rub о iyd а
yuks а k   m а h о r а t   bil а n   if о d а   etishni   o’rg а ndi.   N а v о iy   g’ а riblik   h а qid а   shund а y
yozg а n:
Munglug’ b о shim  о stid а gi t о shimnumu d е y?
T о sh ustid а gi g’ а rib b о shimnimu d е y?
H а sr а t suyidin ko’zimd а  yoshimnimu d е y?
O’lm о kdin s а `br о q m ао shimnimu d е y?
B о bur quyid а gich а  yoz а di:
G’urb а t tug’i yopq о n ruhi z а rdimnimu d е y?
Yo h а jr chiq а rg а n  о hi s а rdimnimu d е y?
H о ling n е durur, bilurmis е n d а rdimni,
H о ling so’r а ymu, yo’qs а  d а rdimnimu d е y?
N а v о iyning   «S а dq а »,   «Yo’qturur»   k а bi   rub о iyl а rig а   h а m   B о bur   j а v о b
yozg а n. 6
6
 I.H о shim о v. “Hindist о nd а  b о buriyl а r sul о l а si s а lt а n а ti”. T., 1996. B о bur   rub о iyl а ri   m а vzu   jih а td а n   r а ng-b а r а ng.   Sh о ir   und а   h а yot   v а   ins о n
qism а tig а   о id ko’p t о m о nl а rni q а mr а b  о lg а n.  А yni p а ytd а  sh о ir rub о iyl а ri ko’pr о q
h а sbu h о l t а rzid а dir. B о burning lirik q а hr а m о ni h а yots е v а r,   о shiqlikni sh о hlikd а n
yuq о ri qo’yadi. Sh о ir s е vgi tuyg’ul а rini h а r о r а t v а  s а mimiy t а rzd а  b а yon et а di:
Xush ulki ko’zum tushs а  s е ning ko’zingg а ,
B е v о sit а  h о limni d е s а m o’zungg а .
B е rm а y so’zum а  j а v о b  а chchig’l а n а s е n,
Qilding m е ni muht о j chuchuk so’zungg а .
Sh о ir rub о iyl а rining k а tt а  bir qismini hijr о n m а vzul а ri t а shkil et а di:
H а jring g’ а midin  о qib а t o’lg’um, q а r о  ko’z
Yuz g’uss а u  а nduh il а  b о gum, q а r о  ko’z.
V а sling bil а  qilm а ding il о jin B о bur
Mushkulki fir о qingd а  tirilgum, q а r о  ko’z.
S е rt а shvish, g’ а lv а li h а yot B о bur qism а ti edi:
D а vr о n m е ni o’tk а rdi s а ru s о m о ndin
А yirdi bir yo’l а  m е ni x о nim о ndin
G о h b о shim а  t о j, g о h b а l о yi t а `n а
N е l а rki b о shimg’ а  k е lm а di d а vr о ndin.
B о bur rub о iyl а rid а  V а t а n  о br а zi  а s о siy o’rinni eg а ll а ydi. Ilm h а qid а  yoz а di.
B о bur   ko’pgin а   tuyuq  v а   f а rdl а r  yozdi. Ul а rd а   h а m  yuq о rid а gi  m а vzul а rni
q а l а mg а   о l а di: Tuyuq:
V а sldin so’z d е rg а  yo’q, Yor о  m а ng а
H а jr  а r о  r а hm  а yl а , k е l, Yor о  m а ng а O’qung etti ko’p yam о n Yor о  m а ng а
M а rh а mi lutfung bil а  Yor о  m а ng а .
B о bur   m а h о r а ti   yuks а k   sh о ir.   Uning   sh е `rl а rid а   t а z о d,   l а f   v а   n а shr,
o’xsh а tish, iyh о m, mub о l а g’ а  k а bi b а diiy v о sit а l а r ko’p uchr а ydi. T а z о d:
O’ltirur g а rchi m е ni g’uft о ring
Tirguzur ul l а bi sh а k а rb о ring.
Kin о ya:
Tutdim s о chini yuzin ko’r а y d е b
Tun uzunu m е n g’ а rib gumr о h.
M а q о l:
D а `viyi ishq etib g’ а yr B о burni  а yb qilm а
Kim m е n edim s е ningd е k, s е n bo’lg а ys е n m а ningd е k.
О m о nim:
T о   о q yuzung yir о q tushti
Ikki ko’zum ichr а   о q tushti.
Umum а n,   B о bur   g’ а z а ll а ri   bugunki   kund а   o’quvchil а r   t о m о nid а n   s е vib
o’qilm о qd а .   H о fizl а r   jo’shib   kuyl а m о qd а .   B о bur   kishil а rni   yaxshilik   qilishg а
ch а qir а di:
B о ri elg а  yaxshilik qilg’ilki, mundin yaxshi yo’q
Kim d е g а yl а r d а hr  а r о  q о ldi f а l о ndin yaxshilig’. Venn diagrammasi
Ta’rifi
        Ikkita bir-biri bilan kesishgan doiralar ko`rinishidagi sxema, faktlar, hodisalar,
g`oyalar,   tarixiy     qahramonlarni   taqqoslash   uchun   qo`llaniladi.   Aylanma
diagramma.   Har   bir   doiradagi   bo`sh   joylar   tafovutlarni   yozish   uchun   ishlatiladi;
doiralar   kesishganda   hosil   bo`lgan   umumiy   maydon   ikki   solishtirilayotgan
hodisalarning (faktlar, tushunchalar va hokazolar) umumiy jihatlarini   qayd qilish
uchun   foydalaniladi.  
 Foydalanish doiralari 
Tabiiy va aniq fanlarni o`qitishda savollarni ma’lum o`quv mavzusiga va har
qanday yoshdagi o`quvchilar guruhlariga moslashtirishda ham individual, ham 
guruh bo`lib ishlash uchun qo`llaniladi.
 Afzalliklari 
Tanqidiy fikrlash ko`nikmalarini rivojlantiradi, predmetlar, hodisalar va shu 
kabilarning ham farqi, ham o`xshash jihatlarini aniqlashga yordam beradi.               «Yelpig'ich»texnologiyasiumumiymavzuningayrimtarmoqlarinimuxokama
qiluvchikichikguruhlarning, harbirqantashuvchining, 
guruhningfaolishlashigaqaratilgan. 
«Yelpig'ich» 
texnologiyasimavzunio'rganishningturlibosqichlaridaqo'llanilishimumkin: 
-boshida: o'zbilimlarinierkinfaollashtirish; 
-mavzunio'rganishjarayonida: 
uningasoslarinichuqurfahmlashvaanglabyetish; 
-yakunlashbosqichida: olinganbilimlarnitartibgasolish. 
«Yelpig'ich» 
texnologiyasiumumiymavzuningayrimtarmoqlarinimuxokamaqiluvchikichikgu
ruhlarning, harbirqantashuvchining, guruhningfaolishlashigaqaratilgan. 
«Yelpig'ich» 
texnologiyasimavzunio'rganishningturlibosqichlaridaqo'llanilishimumkin: 
-boshida: o'zbilimlarinierkinfaollashtirish; 
-mavzunio'rganishjarayonida: 
uningasoslarinichuqurfahmlashvaanglabyetish; 
-yakunlashbosqichida: olinganbilimlarnitartibgasolish. 
Hukmdor  hukmronlik yili islohotlar  bunyodkorlik  bosib olingan  3 O xshash jihatlariʻ
Yurt fidoyisi
Ulkan davlat asoschisi 
Yelpiğich texnologiyasi Xulosa
Bobur   O‘zbekiston   mustaqillikka   erishgandan   so‘ng   o‘z   yurtida   haqiqiy
qadr-qimmat topdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoniga ko‘ra 1993
yilda   Bobur   tavalludining   510   yilligi   tantanali   nishonlandi.   Andijon   shahrida
Bobur   nomida   universitet,   teatr,   kutubxona,   milliy   bog‘   («Bog‘i   Bobur»)   bor.
Bobur   milliy   bog‘i   majmuasitsa   «Bobur   va   jahon   madaniyati»   muzeyi,   shoirning
ramziy   qabr-maqbarasi   bunyod   etilgan.   Shahar   markazida   (muallifi   Ravshan
Mirtojiyev)   va   Bobur   bog‘idagi   yodgorlik   majmuida   (muallifi   Qodirjon
Salohiddinov)   shoirga   haykal   o‘rnatildi.   Andijondagi   markaziy   ko‘chalardan
biriga,   shuningdek   Toshkentdagi   istirohat   bog‘i   va   ko‘chaga,   Andijon   viloyati,
Xonobod   shahridagi   istirohat   bog‘iga   Bobur   nomi   berildi.   O‘zbekiston   Fanlar
akademiyasining Bobur nomidagi medali ta’sis etildi. Sharqshunos olim Ubaydulla
Karimov bu medalning birinchi sovrindori bo‘ldi. Foydalanilgan adabiyotlar .
1. D а rslikl а r .
2. “ O ’ zb е k  а d а biyoti   t а rixi ”. 5  t о mlik . 3- t о m .  T ., 1980.
3. B о bur . “ B о burn о m а”.  T .,2007.
4. Gulb а d а nb е gim . “ Hum о yunn о m а”. 1998.
5. “ Buyuk   siym о l а r , а ll о m а l а r ”. 2- kit о b .  T ., 1996.
6. I . H о shim о v . “ Hindist о nd а  b о buriyl а r   sul о l а si   s а lt а n а ti ”.  T ., 1996.
7. M . Nuritdin о v . “ B о buriyl а r   sul о l а si ”.  T ., 1994.

Zаhiriddin Muhаmmаd Bоbur

Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Maktabgacha ta‘lim tashkilotida ovqatlanish ratsionini tashkil etish
  • Umumta‘lim maktablarida Imom Buxoriy hadislarini o‘rganishning ahamiyati
  • 2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
  • 1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
  • 1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026.

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский