Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 2000UZS
Hajmi 77.8KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 07 Noyabr 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Referatlar
Fan Pedagogika

Sotuvchi

Bohodir Jalolov

Зарбулмасал ва мақол

Sotib olish
ЗА РБУЛМА СА Л ВА  МА Қ ОЛ
На қ ш а:
1. Маф ҳ ум у   маънидоди   зарбулмасалу   ма қ ол   ва
хусусият ҳ ои   жанрии   он ҳ о .
2. Инъикоси   таърих,   ҳ усну   таровати   забон,   афкори
и ҷ тимо ӣ ,   фалсаф ӣ   ва   ахло қ ии   хал қ   дар   зарбулмасалу
ма қ ол.
3. Тафовут ва умумияти зарбулмасал ва ма қ ол.
4. Мавзўъ,   ғ оя   ва   хусусият ҳ ои   бадеии   зарбулмасалу
ма қ ол.
5. Сарчашма ҳ ои   пайдоиш,   тара ққ иёт   ва   интишори
зарбулмасалу ма қ ол ҳ ои хал қӣ . Зарбулмасалу   ма қ ол   аз   жанр ҳ ои   маъмул   ва   маш ҳ ури
э ҷ одиёти   бадеии   хал қ   буда ,   ҳ амчун   дурдона ҳ ои   гаронба ҳ о ,
ҳ икмату   фалсафаи   а ҷ додонамон   дар   давоми   садсола ҳ о   сай қ ал
ёфта ,   ҳ ам   дар   забони   гуфтуг ў ӣ   ва   ҳ ам   дар   адабиёти   хатт ӣ
истифода   карда   мешаванд.   “Зарбулмасалу   ма қ ол ҳ о   ҷ и ҳ ат ҳ ои
гуногуни   муносибат ҳ ои   байни   одамонро   акс   намуда ,   фикру
зикри   хал қ ро   оид   ба   ҳ одиса ҳ ои   гуногуни   и ҷ тимо ӣ   ва   таби ӣ   ба
таври кўто ҳ   ва   дар   шакли   рехтаю   суфта   ифода   менамоянд” 1
. Дар
ин   анвои   фолклор   ҷ а ҳ онбин ӣ ,   фазлу   хирад   ва   ҳ икмати   хал қ
инъикос   гардидаанд . Чунончи, « Ҳ авл ӣ   нахар ,  ҳ амсоя   хар »; «Дид ӣ ,
ки   нашуд   мон   ки   равад »;   «Дарро   задам,   девор   кафид»;
«Давидани гўсола то ка ҳ дон» ;  «Буз   дар   ғ ами   ҷ ону  қ ассоб   дар   ғ ами
чарбу»;   «Оби   дари   хона   қ адр   надорад ;   « Арзана   гун ҷ ишк   х ӯ рад ,
калтака   бедона » ва  ғ айра .
Аксарияти зарбулмасалу ма қ ол   хусусияти   панду   андарз ӣ   ва
тарбияв ӣ   дошта ,   барои   ифодаи   маъно ҳ ои   муайян   хизмат
мекунанд .   Аз   ин   ҷ ост ,   ки   дар   ҳ аёти   р ӯ змарра   мардум   аз   он
истифода   мебаранду   аз   а влод   ба   авлод   инти қ ол   ёфта ,   т ӯ ли
сол ҳ ост ,   ки   сай қ алу   такмил   меёбад .   Дар   урфият   “Зарбулмасал
1
Асрор  В., Амонов Р. Э одиёти даҳанакии халқи то ик. – Душанбе: Маориф, 1980. –С 79ӣ ҷ ҷ  Зарбулмасал   ва   мақол   –   сухани   кўтоҳи   образноки   ба   итмом
расидаест, ки дар он мушоҳида ва андешаҳои халқ дар бораи  ҷ иҳатҳои
гуногуни ҳаёти во қ е ӣ  ба таври хулоса ифода шудаанд.
В.Асрор	
ӣ  дар   гап   асал”   ва   “Зарбулмасал   кафшери   сухан”   мег ӯ янд ,   яъне
“зарбулмасалро   шираи   сухан ,   зевари   гуфт ор   ва   ма ғ зи   сухан
гуфтан   низ   ҷ оиз   аст ,  зеро   ҳ ар   сухане ,  ки   бо   зарбулмасал   ба   забон
меояд   ширину   дилпазир   ва   муассиру   нишонрас  мешавад” 2
.
Зарбулмасалу   ма қ ол ҳ о   нати ҷ а   ва   ҷ амъбасти   та ҷ рибаю
мушо ҳ ида ҳ ои   ҳ аётии   мардум   буда,   асосан,   бо   ма қ сади
пур қ уввату   нишонра с   шудани   сухан   ва   зебову   муассир   ифода
кардани   фикр   истифода   мешаванд.   Олимон   ба   зарбулмасалу
ма қ ол ҳ о   ба ҳ ои   баланд   дода ,   гуфтаа нд:   «Ма ҳ з   зарбулмасал   ва
ма қ ол ҳ о   тафаккури   оммаи   хал қ ро   мукаммал ,   махсусан ,
пандомез   ифода   менамоянд .   Умуман ,   зарбулмасал   ва   ма қ о л ҳ о
тамоми   та ҷ риба ҳ ои   зиндаг ӣ   ва   и ҷ тимо ӣ   таърихии   хал қ ро   ба
таври   ибратангез   баён   мекунанд» .
Зарбулмасалу ма қ ол ҳ о   бо   хусусияти   бадеии   худ   аз   ҳ амдигар
фар қ   мекунанд.   Зарбулмасал ҳ о   бештар   дорои   маънои   ма ҷ оз ӣ
буда, дар он ҳ о   ташбе ҳ у   тавсиф ,  истиора ,  ташхис   ва  талме ҳ   барин
восита ҳ ои   тасвири   баде ӣ   фаровон   истифода   мешаванд   ва  фикри
асос ӣ   ба   воситаи   киноя   ифода   мегардад.   Маънои   зо ҳ ир ӣ   ва
бевоситаи зарбулмасал ҳ о   ё   калимаю   ибора ҳ ои   дар   зарбулмасал
истифодашуда   шакли   бадеие   мебошанд ,   ки   тан ҳ о   барои   ифодаи
ма қ сад   ва   ғ оя   истиораомез   хизмат   мекунанд.   Чунонч ӣ ,   «Забони
мур ғ онро   мур ғ он   медонанд» ;   «Об   аз   cap   лой» ;   «На   сих   сўзад ,   на
кабоб» ;  «Як   задани   о ҳ ангару   сад   задани ,  сўзангар» .
2
  Мавлонова М. Фолклори то ик. ҷ Комплекси таълим -метод . – Ху анд: Ношир,  2016. – С. 123	ӣ ӣ ҷ     Мо   маънои   зо ҳ ир ӣ   ва   бевоситаи   ин   зарбулмасал ҳ оро   ба
назар намегирем ва ба фа ҳ ми   мо   маънои   ма ҷ оз ӣ   ва истиоравии
он ҳ о   зудтар   мерасад .  Дар   ҳ а қ и қ ат   дар   ин   мисол ҳ о   ма қ сад   забони
мур ғ онро   донистани   мур ғ он ,   аз   сари   ҷ ўй   ё   дарё   лойолуд   шуда
омадани об, насўхтани сиху кабоб, ба як задани бол ғ аи   о ҳ ангар ӣ
баробар   будани   сад   задани   бол ғ ачаи   сўзангар   набуда ,   он   ба
маънои   асл ӣ -ма ҷ оз ӣ   ва   ғ ояв ӣ   марбут   аст:   1.   бо   ро ҳ и   ишорат ,   ё
гуфтугўи   махсус   ба   ҳ амдигар   маълум   шудани   фикри   тарафайн ; 2.
аз   ибтидо   вайрон   ё   бад   будани   кор,   амалиёт   ва   ғ ай pa;   3.
наран ҷ онидани   ду   тараф   (ё   ду   шахс),   муросокор ӣ ,   4.   му қ оисаи
қ увва ,  кору   ама лиёт ва  ҳ оказо 3
.
Дар   зарбулмасал ҳ о   образи   предмет ҳ о ,   ҳ одисаю   амалиёт   ба
воситаи   тавсиф ,   ташбе ҳ ,   истиора ,   киноя ,   ма ҷ оз, ташхис ва дигар
санъат ҳ ои   каломи   баде ӣ   ифода мешавад. Бинобар ин дар байни
маънои   зо ҳ ир ӣ   ва   дохил ӣ -ма ҷ озии   он ҳ о   муносибати   манти қӣ
мав ҷ уд   аст,   ки   он   ҳ амчун   ҳ одисаи   поэтик ӣ   хусусияти   жанрии
зарбулмасалро муайян менамояд.
Масалан,   зарбулмасал ҳ ои   «Сари   дарахти   мевадор   хам   аст»
ё   «Як   задани   о ҳ ангару   сад   задани   с ӯ зангар »-ро   гирем.   Пеш   аз
ҳ ама ,   дар   ин   ду   зарбулмасал   предмет ҳ о   ва   ҳ одиса ҳ ои
интихоб шуда   реал ӣ   мебошанд,   яъне   бе   маънои   ма ҷ оз ӣ   ва
киноявиашон  ҳ ам   р авшан аст, ки сари дарахти мевадор хам асту
қ увваи   бол ғ аи   о ҳ ангар   аз   қ увваи   с ӯ зангар   хеле   зиёд   аст ,  аммо   ба
маънои   ма ҷ оз ӣ   ин   зарбулмасал ҳ оро   барои   ифода   намудани
3
  Асрор  В., Амонов Р. Э одити даҳанакии халқи то ик. – Душанбе: Маориф, 1980. –С 80	
ӣ ҷ ҷ ҳ олат ҳ ои   мухталифи   инсон ӣ   истиф ода   мебаранд.   Дар   баробари
ин   ҳ одиса   ва   хислати   монандшаванда ,   яъне   маънои   аслии
зарбулмасал   ( маънои   ма ҷ оз ӣ ,   кинояв ӣ )   низ   во қ е ӣ   буда,   ба   мо
мефа ҳ монад ,   ки   одами   доною   боа қ л, ки вай хоксор аст ва одами
ботамкину   бомуло ҳ иза ,   ки   рафтори   шоёни   та ҳ син   мекунад ,   аз
ҷ и ҳ ати   аломату   хислат ҳ о   ва   вазъияти   ҳ ол   б а   дарахти   мевадор
монандие   дорад.   Ё   ҳ ангоми   зикри   он   ки   шахси   дона   ва
мутахассиси   ҳ амон   со ҳ а   дар   баррасии   ягон   муаммо   душвор ӣ
намекашад ,   нодон   ва   шахсе ,   ки   аз   он   ҳ унар   дур   аст   чандин
муддат   саргардон   мешавад   ва   ё   и ҷ рои   кор   барои   со ҳ ибкасб
нисбати   шахси   дигар   хеле   осон   аст . Бинобар ин метавон гуфт, ки
маъно ҳ ои   зо ҳ ир ӣ   ва   дохилии   зарбулмасал ҳ о   бемуносибат
нестанд ,  он ҳ о   манти қ ан   ба   ҳ амдигар   ало қ аманданд .
Аммо   ма қ ол   бештар   маънои   асл ӣ   дошта ,   дар   он ҳ о
восита ҳ ои   тасвири  баде ӣ   кам   истифода   мешаванд . Ма қ ол   ма қ сад
ва   ғ ояро   бидуни   истифодаи   монандкун ӣ   барин санъат ҳ ои   баде ӣ ,
ки   хоси   зарбулмасаланд,   ифода   мекунад.   Дар   ма қ ол   предмет ,
ҳ одиса ,   амалиёт   ва   ғ айра   дар   ҷ ои   худ,   дар   маънои   худ   ошкоро,
бепардапуш ӣ , бе хаёлоти баде ӣ  ва берун аз параллелизми психо -
логию предмет ӣ   ва мантик ӣ   меояд. Бинобар ин ма қ ол   нисбат   ба
зарбулмасал   аз   ҷ и ҳ ати   шакл   ва   мундари ҷ а   содда,   беобу   ранги
баде ӣ   аст.   Чунонч ӣ ,   « Кори   имр ӯ заро   ба   фардо   магузор »;   «Дили
нохо ҳ ам ,   узри   бисёр» ;   «Дид ӣ ,   ки   нашуд,   мон,   ки   равад»;   «Дили одаткарда   балои   ҷ он»;   “Ба   сарат   шамшер   ояд   ҳ ам ,   рост   г ӯ й ”   ва
ғ айра .
Зарбулмасал   ва   ма қ ол   аз   ҷ ихати   образнокии   сухан   ва
санъат ҳ ои   баде ӣ   аз   ҳ амдигар   фар қ   кунанд   ҳ ам ,   аз   ли ҳ ози   сохт ,
вазифа,   тарзи   ифода   ва   забон   ба   ҳ ам   хеле   наздиканд   ва   дар
як ҷ ояг ӣ   як   жанри   муста қ или   фолклори   то ҷ икро   ташкил
меди ҳ анд. 
Бояд гуфт, ки бисёр зарбулмасалу ма қ ол ҳ ои   то ҷ ик ӣ   аз   ҷ и ҳ а -
ти   маъно   ва   ғ оя   ба   зарбулмасалу   ма қ ол ҳ ои   хал қҳ ои   дигар
ҳ амранг   мебошанд .   Масалан ,   зарбулмасали   то ҷ ик ӣ :   «Дар   хонае,
ки   офтоб   надарояд,   табиб   медарояд».   Зарбулмасали   албан ӣ
(тар ҷ умаи русиаш): «Куда не входит  сонце,  туда потом  приходит
врач»,   зарбулмасали   то ҷ ик ӣ :   «Ба   умеди   худо   нашаву   буттаро
дор». Зарбулмасали латы ҳ о  ( тар ҷ умаи русиаш): «Бога до жидаясь,
с   голода   умр ё шь».   Зарбулмасали   то ҷ и к ӣ :   « Ҳ ар   кас   дарди   худро
гуфта менолад». Зарбулмасали рус ӣ : «У кого что болит, тот о том
и   говорит»:   Зарбулмасли   то ҷ ик ӣ :   «Дўст   гирёнда   гa п   мезанад,
душман   хандонда».   Зарбулмасали   узбек ӣ :   Дўст   ачитиб   гапирар,
душман кўлдириб» ва амсоли ин ҳ о .
Чунин монанд ӣ , агар аз як тараф, ба   ҳ амрангии   тара ққ иёти
сохти   ҷ амъият ӣ ,   шароит ҳ ои   умумии   ҳ аёт   ва   ягонагии   фикрию
психологии   ин   хал қҳ о   вобаста   бошад ,   аз   тарафи   дигар ,   ба
робита ҳ ои   мадан ӣ ,   таърих ӣ .   сиёс ӣ   ва   и қ тисодии   он ҳ о   зич
ало қ аманд   аст . Зарбулмасал   ва   ма қ ол ҳ ои   то ҷ ик ӣ   таърих ӣ   қ адим ӣ   доранд.
Таърихи   зарбулмасал   бо   таърихи   ташаккули   хал қ и   то ҷ ик   ва   за -
бони то ҷ ик ӣ  ало қ аманд аст. Як ми қ дор   зарбулмасал   ва   ма қ ол ҳ ое ,
ки   то   замони   мо   ма ҳ фуз   мондаанд,   ҳ азор   сол   пеш   аз   ин   ҳ ам
ву ҷ уд   доштанд.   Мав ҷ удияти   таърихии   он ҳ оро   аз   рўи   осори   хат ӣ
ва   э ҷ одиёти   классикони   адабиёти   то ҷ ик   муайян   кардан   мумкин
аст. 
Тамоми   жанр ҳ ои   адабиёти   шифо ҳ ии   хал қ ,   аз   қ абили
зарбулма са лу   ма қ ол ,   чистон ,   суруд ,   афсона ,   ҳ амоса ,   рубо ӣ ,
латифа, тамсил дар як замон   ба ву ҷ уд омада бошанд   ҳ ам   ба   ҳ ар
ҳ ол   шуб ҳ ае нест, ки зар булмасал   ва ма қ ол ҳ о   ба   монанди   тамсил
аз   қ адимтарин   намунаи   э ҷ одии   бадеии   хал қ   аст .   Таърихшиноси
Рим   Курций   Руф   дар   давраи   якуми   солшумории   милод ӣ   дар
китоби  худ ду  зарбулмасали  аз  забони  зиндаи  мардум  шунидаи
худро   («Овози   саги   тарсончак   аз   газиданаш   сахттар   аст»   ва
«Чу қ уртарин   дарё   ҳ амон   аст ,   ки   ҳ амво ра   ҷ ор ӣ   бошад»)   қ айд
намудааст .
Сабаби   ба   ву ҷ уд   омадани   адабиёти   шифо ҳӣ ,   аз   ҷ умла
зарбул масалу   ма қ ол ҳ о ,   ба   и н кишофи   минбаъдаи   тафаккури
инсон,   яъне   ба   тафаккури   абстракт ӣ   ва   дара ҷ аи   олии   он   –
тафаккури   баде ӣ   қ обил   шу д а ни   инсон   вобаста   аст.   Сабаби
дигаре,   ки   он   боиси   ташаккули   а д а биёти   шифо ҳ
ӣ   гардид,   ин
набудани   хат   буд.   Хат   кашфиёти   бу з ург   ва   бе ҳ тари н и   инсон   аст, ки   ба   давра ҳ ои   нисбатан   наздики   ҷ амъияти   инсон ӣ   тааллу қ
дорад .
Дар   адабиёти   хатт ӣ   андарзгў ӣ   ҳ ан ўз   дар   давраи   Сосониён
(сол ҳ ои   224 – 621)   о ғ оз   ёфта ,   бисёре   аз   он   андарз ҳ о   мазмунан   ба
за рбулмасал   ва   ма қ ол ҳ о   наздик   будаанд .   Гумон   меравад ,   ки   бо
му рури   замон   баъзе   аз   он   андарз ҳ о ,   ки   мазмунан   ва   шаклан
хал қӣ   бу данашон   ба   назар   мерасад,   сай қ ал   ёфта ,   ба   қ атори
зарбулма сал   в а   ма қ ол ҳ о   д а ромадаанд.   Масалан,   аз   «Андарз ҳ ои
Озарподи   Ма ҳ распандон” - и   Анушервон   (531—579),   аз   ҷ умла,
андарз ҳ ои   «Шаб ез   бош,   ки   корраво   б ош ӣ »,   « Ҳ ар   к ӣ   дигаронро
чо ҳ   канад ,   худ   андар   чо ҳ   афтад»   ва   ғ айра   мебошанд ,   ки   аз   он ҳ о
ма қ оли   «Шабхез   бош,   то   комраво   бош ӣ » 4
  ва   зарбулмасали
«Чо ҳ кан   зери   чо ҳ » ,   «Чо ҳ   м а к а н ,   ки   худ   афт ӣ ,   бад   макун,   ки   бад
афт ӣ » ба ву ҷ уд омадаанд.
Бояд   ки   шакли   аввалини   зарбулмасал   ва   ма қ ол ҳ о   ба
монанди   ҳ амин   ҷ умла ҳ ои   к ўто ҳ и   пандомезе ,   ки   дар   он ҳ о   а қ ида ,
мушо ҳ ида   ва   хулоса ҳ ои   ҳ одиса ҳ ои   гун огуни   зиндагии   ҳ арр ўза
ифода   ёфтаанд,   ба   з у ҳ ур   омада   бошанд .   Аз   ин   ҷ и ҳ ат
зарбулмасали   то   давраи   сомон ӣ   овардаи   Ҷ о ҳ из :   « Ҳ ар   к ӣ   раваз
(равад) чараз (чарад) ва  ҳ ар   к ӣ  хуспад, хоб би н ад»  ҷ олиби ди ққ ат
аст .   Албатта ,   на   ҳ амаи   он   пандия ,   балки   қ исме   аз   о н ҳ о ,   хусу сан
он ҳ ое ,   ки   мазмунан   ба   ҳ аёти   оммаи   васеи   хал қ   мувофи қ   буданд ,
бо   мурури   замон   сай қ ал   ёфта ,   ба   зарбулмасал   ва   ма қ ол ҳ о
мубаддал   гардиданд .
4
  Маликушшуаро Муҳаммадтақии Баҳор. Девони ашъор.  – Теҳрон, 1945  . II. Саҳ. 335—359.	
ҷ Му ҳ а ққ и қ он   зарбулмасал   ва   ма қ ол ҳ оро   ба   ду   гур ҳӯ   ҷ удо
кардаанд .   Зарбулмасалу   ма қ ол ҳ ои   шифо ҳ	
ӣ   ва   хатт ӣ .   Ми қ дори
зарбул масал ва ма қ ол ҳ ои   китобатиро   зиёда   аз   да ҳ   ҳ азор   тахмин
кардан   мумкин   аст ,   ки   дар   давоми   аср ҳ ои   зиёд   ба   ву ҷ уд   омада,
бисёрашон   то   имрўз   вирди   забонанд.   Дар   офаридани   он ҳ о
тамоми   таба қ а ҳ ои   ҷ амъият ӣ   иштирок   кардаанд,   барои   ҳ амин
ҳ ам   доираи   он ҳ о   ни ҳ оят   васеъ   в а мазмунан гуногунанд. Дар он ҳ о
муносибат ҳ ои   и ҷ тимоии   давра ҳ ои   гузашта   ва   ҳ озира   инъикос
ёфтаанд .   Аксари   он   зарбулмасал   ва   ма қ ол ҳ о   дар   бораи   ҳ аёт ,
давлат ,   дин ,   ватанд ўст ӣ ,   озодихо ҳ	
ӣ ,   илму   ҳ унар   ва   д ўстиву
рафо қ ат   ва   ғ айра ҳ о   акс   ёфтаанд .   Инчунин   зарбулмасал   ва
ма қ ол ҳ ое   мав ҷ уданд,   ки   дар   он ҳ о   ҳ ар   гуна   фикр ҳ ои   ирти ҷ о ӣ
ифода   шудаанд.   Он ҳ о   бо   мурури   замон   аз   сабаби   номувофи қ
будани   мазмунашон   аз   байн   рафта ,   ба   ҷ ои он ҳ о   зарбулмасал   ва
ма қ ол ҳ ои   нав   ба   ву ҷ уд   омадаанд.   Хулоса,   ҳ ар   зарбулмасал   ва
ма қ оле ,   ки   э ҷ од  карда   мешавад,   ҳ а қ и қ ати   ҳ оли   замон   ва   а қ идаи
офарандагони   он ҳ оро   инъикос   менамояд . 
Нам у на ҳ о   аз   зарбу лм асалу   м а қ ол
Гун ҷ ишкро к ӣ  кушад? –  Қ ассоб .
Санги вазминро об намебарад.
Аз бекор  ҳ ама   безор .
То ме ҳ нат   накун ӣ  ро ҳ ат   набин ӣ .
Дўст гирёнда гап мезанад, душман хандонда.
Олими беамал, замбўри беасал. Дара задам девор кафид.
Нодон ба кори худ  ҳ айрон
Аввал андеша, баъд гуфтор. А даби ёт:
1. Асрор ӣ   В.,   Амонов   Р.   Э ҷ одиёти   да ҳ анакии   хал қ и   то ҷ ик.   –
Душанбе: Маориф,  1980.
2. Асрор ӣ  В. Жанр ҳ ои   хурди   фолклор ӣ .  – Душанбе, 1990.
3. Самадов А.,  Шерназаров   А. Тавсия ҳ ои   услуб ӣ   доир   ба   ҷ амъ
кардани э ҷ одиёти да ҳ анакии   хал қ .  – Самар қ анд , 2014
4. Куллиёти   фолклори   то ҷ ик .   Ҷ илди   5 .   Зарбулмасал ҳ о .   –
Душанбе, 1992
5. Баёзи   фолклори   то ҷ ик:   зарбулмасал,   ма қ ол ,   чистон ҳ о .
Ҷ илди 2 .   – Душанбе, 1990.
6. Тарона ҳ ои   Самар қ анд .   – Тошк анд , 2013.
7. Фолклори то ҷ ик. Хрестоматия .   – Душанбе, 1989.

Зарбулмасал ва мақол

Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Maktabgacha ta‘lim tashkilotida ovqatlanish ratsionini tashkil etish
  • Umumta‘lim maktablarida Imom Buxoriy hadislarini o‘rganishning ahamiyati
  • 2001-yil sentabr voqealri va uning xalqaro munosabatlarga
  • 1945-1990-yillarda Buyuk Britaniya
  • 1918-1923 yillarda xalqaro munosabatlar, Versal Vashington siyetemasining tuzilishi

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026.

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский